2014年4月15日 星期二

台灣與中國產黃尺蛾之學名釐清

Sato, R. & T. Fukuda. 2014. Taxonomic notes on the genus Doratoptera (Geometridae, Ennominae) from Japan and Taiwan. Japan Heterocerist' J. 270: 493-498.

本文據模式標本檢視來釐清日本、台灣與中國產黃尺蛾屬(Doratoptera)物種之命名問題。

最初日本屋久島產個體由 Marumo(1923)描述為 D. virescens,後續 Yazaki(1988)描述沖繩與奄美大島產個體為 D. amabilis 原屬名 Aoshachia;台灣產個體最早由 Matsumura描述為 Aoshachia virescens,而中國東部產者則由 Kiriakoff(1964)描述為 Seicanaphe lutea,後續台灣與中國南部族群分別由 Inoue(1955)以及 Yazaki & Wang(2011)鑑定為 D. virescens。經本研究之模式標本解剖比對後,確認台灣以及中國產族群為同種,卻異於日本產之兩物種,因此台灣與中國產物種學名並非 D. virescens Marumo,又由於 Aoshachia Matsumura, 1927為 D. virescens之晚近異物同名,因此 lutea在此視為台灣與中國產族群之有效學名,種名新組合為 D. lutea (Kiriakoff, 1964)。

台灣產黃尺蛾主要分佈於500~1500公尺之成熟次生林與原生林,一年一代,成蟲發生於早春3~4月。

2014年4月6日 星期日

台灣黃刺蛾(Monema rubriceps)之分類地位重新檢討

文獻來源:Wu, S., W. C. Chang, M. Wang & M. Owada. 2014. Notes on Monema rubriceps (Matsumura, 1931) stat. rev., a bona species endemic to Taiwan (Limacodidae). Tinea 22(5): 307-312.

摘要
台灣產黃刺蛾屬物種 Monema rubriceps (Matsumura, 1931) 長久以來被視為獨立於中國大陸產 M. flavescens Walker, 1855之物種。Pan et al. (2013)僅據雄蟲生殖器之陽莖長度差異將rubriceps處理為flavescens之台灣亞種 M. flavescens rubriceps。本文章重新檢視中國產與台灣各地族群標本,確認除了台灣產雄蟲生殖器基腹弧、陽莖較中國產族群者長之外,台灣產雌蟲之交尾囊管骨化區亦有中國產者之兩倍長,據此將台灣族群視為獨立之特有種Monema rubriceps,並提供雌蟲形態之首次描述。此外,過去Wang et al. (2011)記載中國南嶺山區產之M. rubriceps則為M. flavescens之誤鑑定。

Abstract
The species Monema rubriceps (Matsumura, 1931) is separated from its eastern and northeastern Asian sibling, M. flavescens Walker, 1855 and regarded as a distinct, endemic species in Taiwan (stat. rev.) based on its more elongate aedeagus and vinculum in male and longer ductus bursae in female.

日本產網紋黃奴裳蛾(Paracolax dictyogramma Sugi, 1977)之種級地位恢復

文獻來源:Wu, S. & M. Owada. 2014. Notes on Paracolax dictyogramma Sugi, 1977, stat. rev., a rare species endemic in Japan, with comparison to its sibling, P. angulata (Wileman, 1915) (Erebidae, Herminiinae). Tinea 22(5): 299-302.

摘要
日本產網紋黃奴裳蛾(Paracolax dictyogramma)過去由Sugi(1977)所描述,而於Owada (1987)據翅紋特徵處理為台灣與中國大陸產樂奴裳蛾(P. angulata (Wileman, 1915)之晚近同物異名。本文章確認日本與台灣族群之雌雄蟲生殖器存在明顯差異,因此恢復前者之獨立種之地位。

Abstract
The Japanese rare herminiine species, Paracolax dictyogramma Sugi, 1977 (stat. rev.), is regarded as a distinct species separated from Taiwanese and Chinese P. angulata (Wileman, 1915) after comparison in genitalic structures.

台灣產波尺蛾亞科洱尺蛾屬(Trichopterigia)之一新種描述

文獻來源:Wu, S., C. M. Fu & H. Nakajima. 2014. Trichopterigia yazakii sp. nov., a larentiine moth endemic to Taiwan (Geometridae). Tinea 22(5): 293-295.

摘要
本文章描述台灣產尺蛾科波尺蛾亞科洱尺蛾屬(Trichopterigia )之新種矢崎氏洱尺蛾(T. yazaki Wu, Fu & Nakajima, 2014)。此種已知分布於中北部中海拔山區(1800-2250 m),成蟲發生期主要為冬季,另有一筆早春的觀察紀錄,為相對稀有的物種。

Abstract
A new species of the genus Trichopterigia Hampson, 1895, T. yazakii sp. nov. taken in mid altitude mountain regions of Taiwan is described in the present study. T. viridilineata Hashimoto, 1995 from N. Thailand is proposed to be its sibling species through their similar external patterns and female genitalic structures.

2014年1月16日 星期四

[書介]合歡山的蛾Moths of Hehuanshan

[來自國家圖書館網頁的書介] 合歡山區位於台灣中部中央山脈中段,面積約有130平方公里,範圍約在東經120? 15'至121? 22',北緯24? 07'至24? 10'之間。行政區位於花蓮縣秀林鄉與南投縣仁愛鄉的交界處。其周邊係由七座山峰所串連合稱「合歡群峰」,最高點為合歡山北峰海拔 3422 公尺,為東部立霧溪及西部大甲溪之發源地。

本區氣候寒冷而潮濕,冬天寒冷有積雪,雨量主要集中於 5-6月,12月至 1月最少。本區海拔 3000 公尺以上地區,年均溫為 7℃以下,年雨量約 3500 毫米。而本區海拔最低的地區,如關原、金馬隧道、松泉崗等地,年平均溫 10℃以上,年雨量約 2800 毫米以上。

本書中蛾類採集地點主要是沿海拔 2350 公尺以上的中橫公路主支線進行,西起台14甲線的昆陽(3070 m),於合歡主峰(3417 m)、武嶺(3275 m)、合歡山莊(3158 m)、小風口(3002 m)、落鷹山莊(2830-2860 m),至大禹嶺(2570 m)等均設有採集樣區,之後進入中橫主線台8號公路,於大禹嶺隧道西端之 820 林道設置二個採集點外,餘則繼續沿公路東行,在觀雲山莊(2400 m)、碧綠隧道(2450 m)與金馬隧道(2450 m)等均設有採集樣點,採集樣點之海拔高介於2350 m-3403 m之間。

台灣較高海拔(在此表示 2000 公尺以上山區)的蛾類研究起始於 20世紀初。當時任職英國駐台外交官暨昆蟲分類學者韋爾曼,於 1905 與 1909 年間三次前往台灣中部巒大山區約 2200 公尺處採集,1906 與 1909 年間前往阿里山山區附近進行六次春夏季的調查。日籍學者最早的紀錄為素木得一於1906年在阿里山區的調查。於 1936 年著名的日本蜻蛉目分類學家朝比奈正二郎等人由宜蘭思源埡口經台中梨山至南投翠峰進行了山區海拔約 2000 公尺左右的採集行程,當中所採集的蛾類標本存放於日本筑波科學博物館。
 
日籍與台籍學者於 1960 年代開始前往台灣高山帶進行愈趨密集的蛾類調查,主要地點為阿里山至塔塔加山區,例如日本學者井上寬(1964)、台灣學者朱耀沂(1964)、張保信 (1968),以及 1966-1969 年間由台灣業餘採集者余清金等人與於能高山區(2000, 2800-3000 m)之密集採集。

日本學者大和田守為首位於合歡山區採集者(1973),開?了延續至今日各國研究者於此山區的調查,其中日本學者中島秀雄與岸田泰則於 1974 年為首兩位於此區域 3000 公尺以上(松雪樓)進行採集的研究者。大和田守亦於 1989 與 1990 年分別前往雪山山脈雪山圈谷(3650 m)以及中央山脈南湖圈谷(3350 m)進行調查,而前者為目前已知台灣最高海拔的採集紀錄。

1992年出版的台灣鱗翅目名錄誌大體呈現了對台灣高山蛾類相的初步認知。匈牙利自然史博物館的樂思朗(L. Ronkay)等與其他業餘採集者於 1997 年 4月開始至 2004 年間於台灣高山帶/合歡山區進行大鱗翅群的採集,後續以這批標本所發表的論文與不同類群的新物種數量頗豐。2002與 2004年由傅建明與左漢榮所合著之「鞍馬山的蛾一、二冊」收錄了鞍馬山區 2000-2600 公尺的蛾類物種,並統整了過去大多數中高海拔分布的蛾類研究成果。

本區的研究從 1973 年開始迄今共 40年,總計以合歡山區為模式產地的蛾類名錄,共計 8科 94種。以下為新分類作為的列表:
 
New genus 新屬 
Aplexiphleps gen. nov.  碧璽夜蛾屬 

New species 新種
Geometridae  尺蛾科
Odontopera hehuanshana Sato, Fu & Shih, 2013  合歡山呵尺蛾
Larerannis montana Nakajima, Wu & Chang, 2013  深山冬尺蛾

Euteliidae  尾蛾科
Anuga wantsungyangi Ronkay, Ronkay, Fu & Wu, 2013  楊氏殿尾蛾

Erebidae  裳蛾科
Ilema wilemani Wu & Fu, 2013  韋氏灰毒蛾
Barsine ponlai Wu, Fu & Chang, 2013  蓬萊美苔蛾
Barsine callorufa Wu, Fu & Chang, 2013  紅麗美苔蛾
Lyclene mediobliqua Wu, Fu & Chang, 2013  中斜帶豔苔蛾
Lyclene yimingcheni Wu, Fu & Chang, 2013  粗條斑深山豔苔蛾
Lyclene wenchiyehi Wu, Fu & Chang, 2013  細條斑深山豔苔蛾
Hydrillodes flavimacula Wu, Fu & Owada, 2013  黃斑亥鬚裳蛾
Hadennia montana Wu, Fu & Owada, 2013  深山紫衫裳蛾
Simplicia rhyal Wu, Fu & Owada, 2013  土貧裳蛾
Sinarella takasago Wu, Fu & Owada, 2013  高砂辛裳蛾
Sinarella formosensis Wu, Fu & Owada, 2013  蓬萊辛裳蛾
Zanclognatha meifengensis Wu, Fu & Owada, 2013  梅峰鐮鬚裳蛾
Sypna chloronebula Ronkay, Ronkay, Wu & Fu, 2013  綠霧閃裳蛾

Noctuidae  夜蛾科
Amphipyra tarokoensis Wu, Ronkay, Owada & Fu, 2013  太魯閣雜夜蛾
Hoplodrina persequora Ronkay, Ronkay, Fu & Wu, 2013  足印筱夜蛾
Hoplodrina vestigiosa Ronkay, Ronkay, Fu & Wu, 2013  陝西足印筱夜蛾
Feliniopsis rubrofusa Ronkay, Ronkay, Fu & Wu, 2013  玫紅三星棕夜蛾
Aplexiphleps smaragdistis Ronkay, Ronkay, Wu & Fu, 2013  碧璽夜蛾
Oroplexia erinacea Ronkay, Ronkay, Wu & Fu, 2013  多變秋山夜蛾

Revised status, stat. rev.  地位恢復Erebidae  裳蛾科
Barsine horishanella (Matsumura, 1927) stat. rev., comb. n.  埔里美苔蛾  地位恢復,新組合

New combination  新組合Erebidae  裳蛾科
Barsine fuscozonata (Matsumura, 1931) comb. n.  灰黑美苔蛾  新組合
Barsine connexa (Wileman, 1910) comb. n.  聯紋美苔蛾  新組合
Barsine albidorsalis (Wileman, 1914) comb. n.  褐白美苔蛾  新組合
Mosopia subnubila (Leech, 1900) comb. n.  絲光毛鬚裳蛾  新組合
Treitschkendia insipidalis (Wileman, 1915) comb. n.  白褐芊鬚裳蛾  新組合

Noctuidae  夜蛾科
Chytonix conjuncta (Wileman, 1914) comb. n.  合流夜蛾  新組合
Globia punctilinea (Wileman, 1912) comb. n.  點線蛀莖夜蛾  新組合

New synonyms  新同物異名Taxa previously regarded as valid species

Notodontidae  舟蛾科
Phalerodonta manleyi formosana Schintlmeister, 2008 syn. n. of Phalerodonta manleyi formosana Okano, 1970

Erebidae  裳蛾科
Dasychira kikuchii Matsumura, 1927 syn. n. of Calliteara arizana (Wileman, 1910)

Noctuidae  夜蛾科
Amphipyra meifengensis Chen, Speidel, Buchsbaum & Behounek, 2013 syn. n. of Amphipyra surnia Felder & Rogenhofer, 1874

Newly Recorded Species 新紀錄種
Drepanidae  鉤蛾科
Callidrepana hirayamai Nagano, 1918       框點麗鉤蛾    

Geometridae  尺蛾科
Triphosa sericata sericata (Butler, 1879)  紅緞灰光尺蛾 
Rheumaptera affinis Xue & Meng, 1992    鄰汝尺蛾        
Ecliptopera dimita dimita (Prout, 1938)   文脈折線尺蛾            
Metallaxis semiustus Swinhoe, 1804 半金斑褐姬尺蛾          
Metallolophia opalina (Warren, 1893) 瑪瑙豆紋尺蛾            
Comostola cedilla Prout, 1917 憶亞四目綠尺蛾        
Rhynchobapta eburnivena (Warren, 1896) 白脈枯葉紋尺蛾        
Inurois fumosa (Inoue, [1944]) 薄翅小冬尺蛾            
Agriopis dira (Butler, 1878) 雙峰褐冬尺蛾            
Erannis golda Djakonov, 1929  金黃冬尺蛾    
Phigalia verecundaria (Leech, 1897)  綠點扉冬尺蛾

Notodontidae  舟蛾科
Eushachia acyptera insido (Schintlmeister, 1989) 黑帶優舟蛾
 
Erebidae  裳蛾科
Anoba tessellata (Moore, 1867) 方斑谷裳蛾   
Hypena narratalis Walker, [1859] 大斑髯鬚裳蛾           
Lymnatria monacha (Linnaeus, 1758) 細紋絡毒蛾   

Noctuidae  夜蛾科
Anacronicta caliginea (Butler, 1881) 暗鈍夜蛾      
Apamea crenata (Hufnagel, 1766) 黃褐雲斑秀夜蛾       
Xestia kollari (Lederer, 1853) 大三角魯夜蛾           

2014年1月12日 星期日

102學年度鱗翅學課程說明

  • 課程內容:以講授及實作方式介紹鱗翅目昆蟲在系統發育、系統分類、生態學、生理學、演化科學與農林業領域的發展與議題,並介紹全球頂尖研究團隊。此課程為2學分,開在碩士班,大學部亦可研修。
  • 上課方式:正式課表排在週六晚間,但實際上將在避開假日與可能進行田野工作(新月前後數天)的日期後,擇六週至中山大學上課,一次上六節課 (上課時間為10:00~12:00,14:00~18:00)。上課前會先發講義與閱讀文獻以利課程討論 (本課程的fb社群為不公開,要加入的人要送出請求)
  • 課程目標:希望同學在修過這門課以後能夠具備以下能力:(1)鑑定台灣多數鱗翅目總科或科級分類群、(2)形態觀察與分析、(3)文獻體系搜尋、判讀與閱讀、與(4)構建知識體系與脈絡 
  • 評量方式:測驗、報告與實作
  • 選課資訊:校際選課資訊請洽國立中山大學教務處網頁資訊或洽謝小姐(07-5252000 ext 2132)
  • 上課時間與議題安排:
  1. 02/23(日):History, Classification and Identification
  2. 03/08(六):Phylogenetics and Systematics
  3. 03/15(六):Ecology
  4. 03/30(日):Evolutionary Ecology & Biogeography
  5. 04/12(六):Evo-Devo and Evolutionary Genomics
  6. 04/20(日):Applied Sciences relevant to the Lepidoptera

2013年12月9日 星期一

台灣產裳蛾科毛足裳蛾亞科胸鬚裳蛾屬(Cidariplura)之分類回顧與四新種描述

酋胸鬚裳蛾 Cidariplura maraho Wu & Owada sp. nov.
文獻來源:Wu, S., M. Owada, S. F. Hsiao & S. H. Yen. 2013. Review of the genus Cidariplura Butler, 1879 (Lepidoptera, Erebidae, Herminiinae) in Taiwan with descriptions of four new species. Zootaxa 3746 (1): 143–160.

Abstract
The genus Cidariplura Butler, 1879 from Taiwan is reviewed. A total of seven species are confirmed to occur in this old landbridge island, and four new species are described: C. shanmeii Wu & Owada sp. nov., C. maraho Wu & Owada sp. nov.C. atayal Wu & Owada sp. nov. and C. ilana Wu & Owada sp. nov. The Taiwanese C. bilineata (Wileman & South, 1919) is superficially similar to the Indian and Nepalese C. brevivittalis (Moore, 1867) but their genitalia show distinct differences. Elyra albifascia Hampson, 1929 is regarded as a junior synonym of C. brevivittalis (syn. nov.)All diagnostic characteristics of Cidariplura from Taiwan and its adjacent areas are illustrated. 

簡介
裳蛾科毛足裳蛾亞科胸鬚裳蛾屬(Cidariplura)為一分布於東方區的類群,過去已知有17種而台灣產3種,本種雄具有明顯長而向背方後彎的下唇鬚可與絕多數毛足裳蛾類群作辨識。本文章回顧台灣產此屬物種,描述四個新種如下:山美胸鬚裳蛾(C. shanmeii Wu & Owada sp. nov.)、酋胸鬚裳蛾 (C. maraho Wu & Owada sp. nov.), 泰雅胸鬚裳蛾(C. atayal Wu & Owada sp. nov.)以及宜蘭胸鬚裳蛾(C. ilana Wu & Owada sp. nov.),此四新種與黯點胸鬚裳蛾(C. nigrisigna (Wileman, 1915))皆為台灣特有種。此外,過去被視為雙線胸鬚裳蛾(C. bilineata (Wileman & South, 1919))之晚近同物異名的 Elyra albifascia Hampson, 1929在此文章確認應視為印度與尼泊爾產C. brevivittalis (Moore, 1867) 之晚近同物異名。


台灣產物種名錄如下:

Cidariplura nigrisigna (Wileman, 1915)
Cidariplura bilineata (Wileman & South, 1919)
Cidariplura gladiata Butler, 1879
Cidaiplura shanmeii Wu & Owada, 2013
Cidariplura maraho Wu & Owada, 2013
Cidariplura atayal Wu & Owada, 2013
Cidariplura ilana Wu & Owada, 2013

黯點胸鬚裳蛾 Cidariplura nigrisigna (Wileman, 1915) 雄蟲
雙線胸鬚裳蛾 Cidariplura bilineata (Wileman & South, 1919) 雄蟲
棕胸鬚裳蛾 Cidariplura gladiata Butler, 1879 雄蟲
山美胸鬚裳蛾 Cidariplura shanmeii Wu & Owada sp. nov. 正模式標本,雄蟲,林試所收藏
酋胸鬚裳蛾 Cidariplura maraho Wu & Owada sp. nov. 正模式標本,雄蟲,林試所收藏
泰雅胸鬚裳蛾 Cidariplura atayal Wu & Owada sp. nov. 正模式標本,雄蟲,林試所收藏
宜蘭胸鬚裳蛾 Cidariplura ilana Wu & Owada sp. nov. 正模式標本,雄蟲,科博館收藏